میز آینده‌پژوهی، فناوری و حکمرانی شهری
آینده شهر، اتفاقی نیست که ناگهان از راه برسد.
بخش مهمی از آن همین امروز، در میان تصمیم‌هایی که می‌گیریم، داده‌هایی که جمع‌آوری می‌کنیم، فناوری‌هایی که به کار می‌بریم و ایده‌هایی که جدی می‌گیریم، در حال شکل‌گرفتن است.
هر انتخاب امروز می‌تواند بر کیفیت زندگی شهری در سال‌های آینده اثر بگذارد؛ از نحوه مدیریت ترافیک و خدمات شهری گرفته تا شیوه مشارکت مردم در تصمیم‌گیری‌ها.
به همین دلیل، آینده‌پژوهی شهری فقط درباره پیش‌بینی فردا نیست؛ درباره این است که امروز چه مسیری را انتخاب می‌کنیم.
شهر هوشمند فقط شهرِ پر از فناوری نیست
وقتی از شهر هوشمند صحبت می‌کنیم، معمولاً تصویر حسگرها، سامانه‌های دیجیتال، هوش مصنوعی و داده‌های لحظه‌ای به ذهن می‌آید.
اما یک شهر صرفاً با استفاده از فناوری هوشمند نمی‌شود.
فناوری زمانی ارزشمند است که بتواند مسئله‌ای واقعی را بهتر حل کند؛ زمان سفر را کاهش دهد، خدمات را در دسترس‌تر کند، منابع را بهتر مدیریت کند یا تصمیم‌گیری را دقیق‌تر و شفاف‌تر سازد.
شهر هوشمند، قبل از هر چیز باید شهر مسئله‌حل‌کن باشد.
هوش مصنوعی می‌تواند ابزار تصمیم‌گیری باشد
هوش مصنوعی می‌تواند در بسیاری از حوزه‌های شهری نقش داشته باشد؛ از تحلیل ترافیک و مصرف انرژی گرفته تا شناسایی الگوهای خدمات شهری و پیش‌بینی برخی نیازهای آینده.
اما استفاده از این ابزارها پرسش‌های تازه‌ای هم ایجاد میکند.
داده‌ها چگونه جمع‌آوری می‌شوند؟
چه کسی به آن‌ها دسترسی دارد؟
تصمیم‌های الگوریتمی تا چه اندازه قابل توضیح‌اند؟
و چگونه می‌توان مطمئن شد که فناوری به جای ایجاد فاصله بیشتر، به دسترسی عادلانه‌تر کمک میکند؟
بنابراین، مسئله فقط این نیست که چه فناوری‌ای در اختیار داریم؛ مهم‌تر این است که چگونه از آن استفاده می‌کنیم.
داده، یکی از زیرساخت‌های شهر آینده است
شهر هر روز مقدار زیادی داده تولید میکند.
حرکت خودروها، استفاده از حمل‌ونقل عمومی، مصرف انرژی، مراجعات خدماتی، کیفیت هوا و بسیاری از رفتارهای شهری می‌توانند اطلاعات ارزشمندی برای تصمیم‌گیری ایجاد کنند.
اگر این داده‌ها درست تحلیل شوند، مدیران شهری می‌توانند مسائل را سریع‌تر شناسایی کنند و منابع را هدفمندتر به کار بگیرند.
اما داده به‌تنهایی پاسخ نیست.
اعداد باید در کنار تجربه واقعی مردم دیده شوند.
گاهی آنچه در یک نمودار ساده به نظر می‌رسد، در زندگی روزمره شهروندان معنای متفاوتی دارد. آینده شهر زمانی بهتر طراحی می‌شود که داده و تجربه انسانی در کنار هم قرار بگیرند.
فناوری می‌تواند مشارکت را هم تغییر دهد
ابزارهای دیجیتال فقط برای مدیریت شهر نیستند؛ آن‌ها می‌توانند رابطه میان مردم و مدیریت شهری را نیز تغییر دهند.
امکان ثبت مسئله، ارسال پیشنهاد، مشارکت در نظرسنجی‌ها، دسترسی به اطلاعات و پیگیری تصمیم‌ها می‌تواند حضور شهروندان را در فرآیندهای شهری آسان‌تر کند.
در چنین شرایطی، شهروند فقط دریافت‌کننده خدمات نیست؛ می‌تواند بخشی از فرآیند شناخت مسئله و طراحی راه‌حل باشد.
البته مشارکت دیجیتال باید در کنار روش‌های دیگر قرار بگیرد تا کسانی که دسترسی یا مهارت کمتری در استفاده از فناوری دارند، از فرآیند تصمیم‌گیری حذف نشوند.
اقتصاد دیجیتال، شکل شهر را هم تغییر می‌دهد
فناوری فقط خدمات شهری را تغییر نمی‌دهد؛ شیوه کار، خرید، آموزش و حتی استفاده ما از فضاهای شهری را نیز دگرگون میکند.
کار از راه دور، کسب‌وکارهای آنلاین، خدمات اشتراکی و پلتفرم‌های دیجیتال می‌توانند الگوی رفت‌وآمد و نیازهای شهری را تغییر دهند.
ممکن است فضایی که روزی فقط برای یک کارکرد ساخته شده بود، در آینده نیاز به استفاده متفاوتی داشته باشد.
بنابراین شهر آینده باید انعطاف‌پذیر باشد؛ بتواند با تغییر سبک زندگی، اقتصاد و فناوری خود را تطبیق دهد.
حکمرانی شهری یعنی چگونه تصمیم می‌گیریم
فناوری هرچقدر پیشرفته باشد، در نهایت این انسان‌ها هستند که درباره استفاده از آن تصمیم می‌گیرند.
حکمرانی شهری به همین بخش مربوط است؛ اینکه تصمیم‌ها چگونه گرفته می‌شوند، چه کسانی در آن نقش دارند، اطلاعات تا چه اندازه شفاف است و مسئولیت نتایج بر عهده چه کسی قرار می‌گیرد.
یک شهر آینده‌نگر فقط به ابزارهای جدید نیاز ندارد؛ به فرآیندهای تصمیم‌گیری قابل اعتماد هم نیاز دارد.
اعتماد زمانی شکل می‌گیرد که مردم بدانند چرا یک تصمیم گرفته شده، بر چه اطلاعاتی استوار بوده و چگونه می‌توانند درباره آن نظر بدهند.
آینده‌پژوهی یعنی آماده بودن برای چند آینده
آینده همیشه دقیقاً مطابق پیش‌بینی‌های ما پیش نمی‌رود.
ممکن است فناوری تازه‌ای ظهور کند، الگوی زندگی مردم تغییر کند یا یک مسئله محیط‌زیستی و اجتماعی، اولویت‌های شهر را دگرگون کند.
به همین دلیل آینده‌پژوهی فقط تلاش برای حدس زدن یک آینده مشخص نیست.
هدف این است که چند سناریوی ممکن را ببینیم و شهری بسازیم که توان سازگاری با شرایط مختلف را داشته باشد.
شهری که انعطاف‌پذیر باشد، در برابر تغییرات آینده آسیب‌پذیری کمتری خواهد داشت.
فناوری باید در خدمت انسان بماند
گاهی جذابیت فناوری باعث می‌شود خود ابزار به هدف تبدیل شود.
اما اگر یک سامانه پیشرفته زندگی مردم را ساده‌تر نکند، دسترسی را بهتر نکند یا کیفیت تصمیم‌گیری را افزایش ندهد، صرفاً جدید بودن آن کافی نیست.
شهر آینده نباید فقط هوشمندتر باشد.
باید انسانی‌تر، عادلانه‌تر، قابل‌فهم‌تر و قابل‌اعتمادتر هم باشد.
فناوری باید به مردم کمک کند که زمان، انرژی و منابع کمتری از دست بدهند و ارتباط بهتری با شهر داشته باشند.
میز آینده‌پژوهی، فناوری و حکمرانی شهری
در این میز قرار است درباره آینده‌ای صحبت کنیم که هنوز ساخته نشده، اما تصمیم‌های امروز ما مسیر آن را تعیین می‌کنند.
از هوش مصنوعی و داده‌های شهری تا اقتصاد دیجیتال، مشارکت شهروندی، شفافیت و شیوه‌های جدید حکمرانی.
پرسش اصلی این نیست که شهر آینده چه فناوری‌هایی خواهد داشت.
پرسش مهم‌تر این است که:
این فناوری‌ها برای حل چه مسئله‌ای استفاده خواهند شد و چه کسی درباره نحوه استفاده از آن‌ها تصمیم خواهد گرفت؟
شاید آینده شهر بیش از آنکه به میزان فناوری وابسته باشد، به کیفیت انتخاب‌های ما وابسته باشد.
انتخاب میان سرعت و اعتماد.
میان جمع‌آوری داده و حفظ حقوق شهروندان.
میان تصمیم‌گیری بسته و مشارکت گسترده‌تر.
و میان فناوری به‌عنوان هدف، یا فناوری به‌عنوان ابزاری برای زندگی بهتر.
در نهایت، شهر آینده را ماشین‌ها به‌تنهایی طراحی نمی‌کنند.
این انتخاب‌های ما درباره فناوری است که مشخص میکند شهر فردا چگونه خواهد بود.
و شاید سؤال اصلی همین باشد:
شهر آینده را فناوری طراحی میکند، یا انتخاب‌هایی که ما درباره فناوری انجام می‌دهیم؟